علل مهاجرت يا عدم مراجعت متخصصين ايراني

5 عامل اول مهاجرت به ترتيب زير است:

1- رسيدن به استانداردهاي بالاي زندگي ((6/65 درصد))

2- بهتر كردن فرصت‌ها براي كودكان ((68/4 درصد))

3- فرصت‌هاي مطالعاتي غير كافي در وطن ((8/43 درصد))

4- كنجكاوي در مورد ايالات متحده ((8/46 درصد))

5- تنفر از شرايط سياسي وطن ((5/37 درصد))

مابقي دلايل به نابرابري‌هاي اقتصادي، اجتماعي و شغلي در وطن مربوط مي‌شد. كه مي‌توانند به وسوسه‌ي فرار مغزها منجر شوند به ترتيب فراواني ذكر شده عبارتند از :

1- سرخوردگي‌هاي اجتماعي، سياسي، فرهنگي ((22 درصد))

2- مشكلات گزينشي دانشجو ((11 درصد))

3- مشكلات خروج كشور ((11 درصد))

4- مشكلات رفاهي ((10 درصد))

5- مشكلات هيئت علمي، مثل پايين بودن تخصص و ارتباط نامطلوب ((9 درصد))

6- مشكل اشتغال ((6 درصد))

7- كمبود ظرفيت‌هاي تحقيقاتي ((5 درصد))

علل و عوامل عدم بازگشت دانشجويان ايراني به وطن در 22 مورد زير فهرست شده است:

1- وضعيت سياسي، اجتماعي و علمي كشور محل تحصيل

2- قوانين و مقررات كشور محل تحصيل در مورد اقامت خارجيان

3- نابساماني در پرداخت مقرري و شهريه‌ي دانشجو در حين تحصيل

4- عدم نظارت و سرپرستي در تحصيل و امور كلي و معيشتي و خانوادگي دانشجو

5- نقش همسر و همراهان

6- اختلاف سطح زندگي و نابرابري ارزش دلار و ريال

7- قطع ارتباط فرهنگي و اعتقادي و تخريب مباني فكري تحت تاثير فرهنگ حاكم

8- عدم پيگيري سازمان بورس دهنده در اجراي تعهدات دانشجو در گذشته و حال و عدم طرح دعوي در مراجع حقوقي و قضايي

9- تامين شرايط زندگي دانشجويي با امكانات موجود در كشور محل تحصيل و وضعيت زندگي پس از بازگشت احتمالي به كشور

10- وجود تسهيلات و دسترسي سريع به مسكن، اتومبيل، تلفن و غيره

11- شرايط مناسب مدرسه‌ي فرزندان در سنين دبستان و دبيرستان و امكانات موجود و تسهيلات براي ورود به دانشگاه براي سنين بالاتر

12- روشن نمودن آينده كاري، محل خدمت، ضئابط استخدام و شيوه‌ي كار و اقداماتي كه بايد دانشجو پس از بازگشت انجام دهد

13- موضوع نظام وظيفه

14- تشويق خانواده‌ها از ايران براي ماندن و يا حداقل ترغيب به نيامدن با ذكر مسائل و دشواري‌هاي معيشتي و هزينه‌هاي بالا و ذكر كمبود و كسري‌ها

15- نبودن واسطه‌اي منطقي و ارگانيك بين محل كار آينده‌ي دانشجو و خود دانشجو در حين تحصيل

16- نا مشخص و نامعين بودن جايگاه دانشجو به عنوان استاد آينده‌ي دانشگاه پس از بازگشت به كشور و كمبود امكانات تحقيق و مطالعه و كم قرب و منزلت بودن محقق و معلم

17- عادت كردن دانشجو و خانواده‌ي وي به محيط محل تحصيل

18- عدم تغذيه فرهنگي و خبري دانشجو و خانواده‌ي وي در طول دوران تحصيل

19- دوري راه و نبودن امكانات مسافرت مستقيم و متناوب، بالا بودن هزينه رفت و آمد كه باعث جدايي دانشجو و خانواده او از محيط اجتماعي داخل كشور براي مدت طولاني مي‌شود.

20- تحركات و فعل و انفعالات سياسي در داخل كشور

21- ناپايدار بودن مقررات و قوانين و عدم ثبات مسئولين

22- اخبار و اطلاعات نامطلوب منتقل شده از سوي كساني كه اخيراً از كشور مراجعت كرده‌اند يا اشخاصي كه تحصيلاتشان به اتمام رسيده و به داخل كشور برگشته‌اند.

در تقسيم‌بندي ديگري دبيرخانه شوراي عالي انقلاب طي گزارش اين علل و عوامل را به سه دسته تقسيم كرده است.

1- علل علمي و تحقيقاتي

الف- كمبود امكانات مناسب و تحقيقاتي در كشور

ب- فقدان نظام بهره‌گيري از توان علمي و تحقيقاتي متخصصان

ج- عدم مصرف بهينه‌ي بودجه‌هاي تحقيقاتي در عين ناكافي بودن

2- علل اقتصادي و اجتماعي

الف- عدم تناسب و توجيه منطقي بين درآمدهاي مشاغل در داخل كشور

ب- افزايش جاذبه‌هاي مادي در خارج از كشور و فاصله موجود با امكانات زندگي در كشورهاي پيشرفته

ج- عدم تناسب بين فارغ‌التحصيلان آموزش عالي با فرصت‌هاي شغلي

د- عدم انطباق تخصص و توان فارغ‌التحصيلان با نيازهاي كشور

3- علل فرهنگي و سياسي

الف- احساس عدم ثبات اقتصادي نسبت به حال و آينده كشور

ب- كاهش انگيزه و تعهد براي خدمت به مردم به عنوان وظيفه ديني و ملي

ج- ايجاد تغييرات فرهنگي در روحيات متخصصان به دليل طولاني شدن مدت اقامت در خارج

د- تبليغات سوء رسانه‌هاي جمعي بيگانه در بدبين نگه داشتن ايرانيان مقيم خارج نسبت به نظام

هـ- ناهمگوني فرهنگي و سياسي برخي از متخصصان با اعتقادات و ارزش‌هاي حاكم بر جامعه

در گزارشي كه توسط اداره‌ي كل امور فرهنگي ايرانيان خارج از كشور ((سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي)) تهيه شده است، مجموعه‌ي زير به عنوان علل و عوامل فرار مغزها استخراج و مطرح شده است كه همپوشي اين فهرست با ساير گزارش‌ها، نشان دهنده‌ي اتفاق نظر كارشناسان در اين زمينه است.

علل فرهنگي و اجتماعي:

الف- فضاي اجتماعي نامناسب

ب- عدم توجه به شان علم و عالم

ج- الگوسازي و الگوپذيري از خارج

د- سطح علمي دانشگاه‌ها و فقدان ابزار و تجهيزات پيشرفته

هـ- نبودن امكانات كافي براي ادامه‌ي تحصيل در دوره‌هاي تكميلي

و- نداشتن ارتباط بين برخي از رشته‌ها با صنعت كشور

ز- نبودن استادان مجرب و كارآزموده، به خصوص در رشته‌هاي ملي

ح- وجود معضلاتي چون كنكور و آزمون‌هاي ورودي

علل و عوامل اقتصادي:

الف- تفاوت كيفي زندگي

ب- امكانات مادي و ميزان درآمد

ج- نداشتن امنيت فكري و برخوردهاي نامناسب با اصحاب انديشه

عوامل سياسي:

الف- عدم ثبات سياسي

ب- تغيير سريع قوانين و مقررات

ج- عدم امنيت فكري و برخوردهاي نامناسب با اصحاب انديشه